दमा वाढता धोका, पण नियंत्रण शक्य —तज्ज्ञांचा संदेश

पुणे: साजरा होणारा जागतिक दमा दिन हा केवळ एक जागरूकता उपक्रम नाही, तर सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेसमोरील वाढत्या श्वसनविकारांच्या आव्हानाची जाणीव करून देणारा महत्त्वाचा दिवस आहे. गेल्या दोन दशकांत आरोग्य क्षेत्र कव्हर करताना एक गोष्ट सातत्याने दिसून आली आहे—दमा हा “लाइफस्टाइल-ट्रिगर” झालेला आजार आहे, जो योग्य वेळी लक्ष न दिल्यास गंभीर रूप धारण करू शकतो.

भारतासारख्या वेगाने शहरीकरण होत असलेल्या देशात, विशेषतः मुंबईसारख्या महानगरांमध्ये, वायू प्रदूषण, बांधकामातील धूळ, वाहनांचे धूर आणि बदलणारी जीवनशैली ही दमा वाढण्याची प्रमुख कारणे बनली आहेत. मात्र, सकारात्मक बाब म्हणजे—आधुनिक वैद्यकीय उपचारांमुळे दमा पूर्णपणे नियंत्रणात ठेवणे आज शक्य आहे.

मेडिकव्हर हॉस्पिटलमधील कन्सल्टंट पल्मोनोलॉजिस्ट Dr. Anand Yannawar यांच्याशी संवाद साधताना त्यांनी एक महत्त्वाची बाब अधोरेखित केली—

“दमा हा घाबरण्याचा आजार नाही, पण दुर्लक्ष करण्याचा देखील नाही. योग्य उपचार आणि शिस्तबद्ध जीवनशैली असेल तर रुग्ण पूर्णपणे सामान्य जीवन जगू शकतो.”

दमा: केवळ खोकला नाही, तर दीर्घकालीन श्वसनविकार

Dr. Anand Yannawar स्पष्ट करतात,

“रुग्णांनी स्वतःहून औषधे घेणे टाळावे. प्रत्येक रुग्णासाठी उपचार वेगळे असतात, त्यामुळे तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे.”

दमा म्हणजे श्वसनमार्गांमध्ये होणारी सूज आणि आकुंचन. यामुळे श्वास घेण्यास त्रास होतो, छातीत जडपणा जाणवतो आणि ‘घरघर’ असा आवाज येतो. अनेक रुग्ण सुरुवातीच्या टप्प्यात याला साधा सर्दी-खोकला समजून दुर्लक्ष करतात—आणि इथेच सर्वात मोठी चूक होते.

बदलती जीवनशैली आणि वाढती जोखीम

गेल्या काही वर्षांत, दमा रुग्णांची संख्या वाढण्यामागे काही ठळक कारणे पुढे आली आहेत:

शहरी प्रदूषणाची वाढती पातळी

एसी वातावरणात जास्त वेळ राहणे

फास्ट फूड आणि कमी शारीरिक हालचाल

अॅलर्जी ट्रिगर्सकडे दुर्लक्ष

विशेषतः लहान मुलांमध्ये आणि तरुणांमध्ये दमा वाढण्याचे प्रमाण चिंताजनक आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, दमा लवकर ओळखला गेला तर तो प्रभावीपणे नियंत्रणात ठेवता येतो. मेडिकव्हर हॉस्पिटलमध्ये Pulmonary Function Test (PFT) सारख्या अत्याधुनिक चाचण्यांमुळे आज अचूक निदान शक्य झाले आहे.

इनहेलरबाबतचे गैरसमज अजूनही कायम

दमा उपचारांमध्ये इनहेलर हा सर्वात प्रभावी आणि सुरक्षित उपाय मानला जातो. मात्र, अजूनही अनेक रुग्ण इनहेलर वापरण्यास कचरतात.

प्रत्यक्षात, इनहेलर औषध थेट फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचवतो आणि त्याचे साइड इफेक्ट्स अत्यल्प असतात—हे वैद्यकीयदृष्ट्या सिद्ध झाले आहे.

नियंत्रणासाठी साधे पण प्रभावी उपाय

घर आणि ऑफिसमध्ये स्वच्छता आणि वायुवीजन राखा

प्रदूषणापासून बचावासाठी मास्क वापरा

धूम्रपान पूर्णपणे टाळा

नियमित व्यायाम आणि प्राणायाम करा

डॉक्टरांनी दिलेली औषधे वेळेवर घ्या